Eigum við einhverra kosta völ?

Þessi spurning brennur á mér þegar ég hugsa um hinn hryllilega Icesave samning sem nú liggur fyrir Alþingi. Margir lagaspekingar og aðrir spekingar hafa fullyrt að samkvæmt þjóðarrétti eigum við Íslendingar einhvern rétt á að hafna greiðslu þessara skuldbindinga. Þar komi til að ekki sé hægt að ætlast til að íslenska ríkið greiði  það sem á vantar að innistæðutryggingasjóður standi undir skuldbindingum sínum. Einnig má nefna að FME virðist hafa skort bæði heimildir og vilja til að grípa inn í stofnun innlánsreikninga í Englandi og Hollandi þó vitað væri að innistæðutryggingasjóðurinn og Íslenska ríkið gætu engan veginn staðið undir dæminu ef það hryndi yfir okkur eins og allar líkur bentu til strax í ársbyrjun 2008. Því ætti ábyrgð okkar að vera takmörkuð vegna hinnar gölluðu löggjafar sem við innleiddum sem aðilar að EES samningnum.

Sem sagt: Við eigum málsbætur og eflaust nokkurn rétt ef litið er til þjóðréttar. En hvenær hefur þjóðréttur gagnast hinum smáu? Eru t.d. Palestínumenn nokkru bættari þó sannarlega sé það bæði á móti lögum manna og hinna austurlensku guða, sem menn slást útaf m.a.  þó mest sé auðvitað slegist útaf peningum og landi eins og alls staðar þar sem menn eru að slást, hvernig á þeim er níðst. Hvað hafa margar ályktanir og lög verið brotin á því fólki? Nei,  þjóðarréttur er réttur hinna stóru og fáar þjóðir eru duglegri að níðast á minni máttar en einmitt Englendingar og Hollenskir hafa líka verið duglegir í því með sínar nýlendur. Ég held að engin von sé til þess að nokkur niðurstaða fáist sem hagfelld sé fyrir okkur með að láta reyna á þjóðarrétt og að fá mál okkar útkljáð fyrir dómstólum. Því miður. Sá dómstóll sem dæma ætti í málinu er heldur ekki til og langan og myrkan tíma tæki að finna hann upp.

Því erum við nauðbeygð til þess að semja við þessar þjóðir svo verja megi bankakerfi Evrópu fyrir áhlaupi og tryggja tiltrú almennings á að þeir peningar sem lagðir séu inn í banka endurheimtist aftur með rentum. Þess vegna eigum við enga vini, ekki einu sinni á Norðurlöndum, ef við samþykkjum ekki að ganga til samninga.

Eigum við þá að samþykkja þann samning sem nú liggur fyrir Alþingi? Nei, því hann er svo gallaður og slæmur að engin leið er fyrir okkur að samþykkja hann óbreyttan.

Nú hafa embættismenn sem komu að samningnum frá Hollandi og Englandi sagt að ekki verði sest niður að nýju ef þessi verið ekki stappaður í gegn um Alþingi. Ég held hins vegar að þeir hafi ekkert fyrir sér í því enda er það sama viðkvæðið og að loknum öllum samningaviðræðum:  „Að þessi samningur sé stórsigur og að allt fari í kaldakol ef ekki verði samþykkt“. Ég held að verði samningurinn felldur á Alþingi fari menn barasta aftur og semji að nýju og reyni þá að koma til móts við sanngjarnar kröfur og aðgengilegar.

Þær ættu að vera þessar helstar:

• Lækka kröfuvexti og mögulega gera vaxtagreiðslurnar að forgangskröfu. Þetta ætti að skipta eiganda skuldabréfsins litlu því þó löndin sé farin að greiða út til reikningseigenda þá eiga þau skuldabréf með kröfu á íslenska ríkið í gegn um innistæðutryggingasjóðinn. Íslenska ríkið mun aldrei missa gjaldhæfni sína  og þeim því í lófa lagið að ákvarða miklu lægri vexti en nú standa á bréfinu.
• Tryggja að árleg afborgun fari aldrei yfir tiltekið hlutfall af þjóðartekjum. Þetta er mikilvægt fyrir báða aðila því þá munu síður skapast skilyrði til endurupptöku vegna bágrar stöðu Íslands og einnig vegna lánshæfismats okkar sem aftur mun hafa áhrif á getu okkar til að halda hér uppi eðlilegu hagkerfi og framkvæmdum.
• Lengja í lánstímanum eftir 7 ár afborgunarlaus. Af hverju ætla menn endilega að greiða þetta upp á 8 árum? Það skiptir skuldareigandann engu hversu lengi þeir fá þennan pening frá okkur. Það skiptir okkur hins vegar miklu að geta notað slaka ef með þarf og borgað hraðar ef geta er til.
• Er ekki sanngjarnt að sett verði þak á hversu mikið okkur er ætlað að borga? Það finnst mér enda er engin von til þess að við getum borgað fari endurgreiðslan yfir 25% af skuldinni.  Það á aldrei að semja um eitthvað sem engin von er til að staðið verði við.

Þá er spurt hvort nokkur von sé til að við fáum kröfur okkar um betri samning samþykktar. Ég held að svo sé enda eru þær bæði sanngjarnar og ekki íþyngjandi fyrir viðsemjendur okkar  hinar voldugu Evrópuþjóðir Breta og Hollendinga. Þeir munu ekki njóta stuðnings til að standa á móti sanngjörnum kröfum okkar enda vilja allar Evrópuþjóðir, sem yfir höfuð hafa áhuga á þessum samningum, að þeim verði lokið hið fyrsta. Og þá erum við komin að kjarna málsins: Við eigum nefnilega ágæta samningsstöðu þrátt fyrir allt sem fellst í mikilvægi þess að ljúka samningum hratt og örugglega svo ekki falli kusk á hvítflibba bankastarfsemi álfunnar. Á sama hátt og fjármálaheiminum er mikilvægt að samið verði um þessar skuldbindingar svo treysta megi tiltrú almennings að nýju á bankakerfinu þá er það einnig mikilvægt að þessu máli ljúki sem fyrst því öllum efa um öryggi innistæðna í Evrópu verður að eyða hratt og örugglega.

Mín tillaga er eftirfarandi: Höfnum samningunum á Alþingi og semjum að nýju og lögum þá það sem mestu skiptir. Það er öllum í hag.

Réttlæti

Ég skil vel og er samþykkur þeirri hugmynd að allir eigi rétt á að réttlæti. Ég er líka algerlega sammála því að gagnvart ríkinu sem ákærenda eigi sakborningurinn að fá eins góða málsvörn og mögulegt er þó sakarefnin séu óskapleg. Því sé eðlilegt að lögmenn taki að sér í nafni réttlætisins að verja þá sem sæta ákæru og reyni að gera það af allri kunnáttu sinni og hæfni.

Hins vegar er mér óskiljanlegt að menn skuli hafa það að atvinnu að aðstoða fjárplógsmenn við að hlunnfara meðbræður sína. Þannig er um starfsemi einkabankaþjónustu Kaupþings í Lúxemborg. Henni er einungis ætlað að vera til þess að stórauðugir geti losnað undan því að borga skatta og skyldur á Íslandi. Hinum efnuðu eru til aðstoðar sérþjálfaðir bankamenn íslenskir og lögmenn og endurskoðendur frá sama landi og þiggja mikil laun fyrir að vera vitorðsmenn.

Auðvitað vilja þessir siðblindu einstaklingar, með skeytingarleysi gagnvart óskrifuðum reglum samfélagsins og virðingarleysi gagnvart meðborgurum sínum og tilfinningum þeirra, halda áfram iðju sinni óáreittir. Maður verður svo reglulega kjaftstopp þegar þeir birtast í spjallþáttum og fréttum algerlega án iðrunar og telja sig vera fórnarlömb.

En sem sagt, nú hafa þeir fundið nýja leppa til þess að fronta kaup á batteríi sem má nýta til að koma í veg fyrir að eitthvað endurheimtist af þeim auði sem færður hefur verið frá Íslandi og jafnframt til að tryggja að auðmenn þurfi ekki í framtíðinni frekar en fortíðinni að taka þátt í því sem þeim finnst viðbjóðslegra en allt annað: Að taka þátt í að reka samfélag.

Eftir sitjum við hin með svo mölbrotið samfélag að alþjóðasamfélagið telur sjálfsagt að svipta okkur sjálfstæðinu og rétti til mannsæmandi lífs með nauðasamningum sem öllum reiknandi mönnum má vera ljóst að við stöndum ekki undir.

Við getum auðvitað í skömm okkar talið það réttláta refsingu fyrir að hafa ekki séð í gegn um svikamylluna eða af því að við kusum okkur spillta fábjána til að passa samfélagið.

Við eigum hins vegar að hafa þann manndóm í okkur að verja heimili og land barna okkar. Það er fyrir þau sem við eigum að krefjast réttlætis og það er þeirra vegna sem við megum ekki láta kúga okkur til samninga sem munu svipta Ísland möguleika á að vera velferðarsamfélag næstu 15 árin.

Hvernig væri nú að einhver þeirra lögmanna sem kunna trixin við að koma peningum undan myndi leggja okkur lið við að ná þeim til baka?

Hvernig væri nú að einhver þeirra bankamanna sem vann við það í fullu starfi að koma peningum í felur og undan skatti myndi leggja okkur lið í að endurheimta þá?
Hvernig væri nú ef einhverjir þeirra endurskoðenda sem unnu við það í fullu starfi að líta undan og búa til málamyndagerninga myndu segja frá og leiðbeina í rannsóknum?

Verðtryggingarmaskína djöfulsins

Þegar stórkostlegar breytingar verða á stuttum tíma í efnahagslífi þjóða duga þau mælitæki og aðferðir engan veginn sem áður voru nothæf. Eitt slíkt tæki er vísitala neysluverðs. Vísitalan þarf að vera í eðli sínu nokkuð íhaldssöm í þeim skilningi að grunninum má ekki breyta of ört og að fara þarf eftir þeim aðferðum sem almennt eru viðurkenndar við þennan útreikning. Vísitalan er notuð til verðtryggingar skv. lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, með breytingu í lögum nr. 51/2007.

Vandamálið er bara það að aldrei áður hefur vísitölunni verið ætlað að mæla jafn miklar harmfarir og íslenska hagkerfið gengur í gegn um. Grunnur vísitölunnar er neysla eins og hún var árin 2005-7. Það segir sig sjálft að sá grunnur dugar engan veginn sem viðmiðun miðað við neyslu á Íslandi í dag. Í grunninum 2005-7 vógu bílakaup t.d. þungt, en í dag má segja að alkul ríki á markaði notaðra og nýrra bíla. Því gengur t.d. ekki að rekstur og kaup bíla vegi hátt í 30% í vísitölugrunninum eins og hann var reiknaður í  febrúar s.l. Auðvitað má segja að grunnurinn nærist af sjálfum sér og að með hinu mikla vægi bíla t.d. skipti það engu þó við séum hætt að kaupa okkur bíla því lánin hækka og vægi þeirra í neyslu okkar í réttu hlutfalli.

Á endanum  mun grunnurinn ná að lýsa  þeirri stöðu að öll neysla okkar mun saman standa af þrennu: Kaupum á mat, rekstri húsnæðis og rekstri bíla.

Þannig mun verðrtyggingamaskínan sem byggir á vísitölu neysluverðs hafa hækkað skuldir okkar í það horf að ekkert verður eftir til kaupa á annari þjónustu.

Alvarleiki málsins er eftirfarandi : Við munum fá alkul á þjónustu- og verslunarmarkaði með áframhaldandi gjaldþrotum, atvinnuleysi og fólksflótta nema einhver hafi getu og þor til þess að kippa þessari verðtryggingarmaskínu djöfulsins úr sambandi. Til vara má benda á þann möguleika að breytingar verði gerðar á útreikningargrunni vísitölunnar og þá um leið að valinn verði sanngjarn punktur í fortíðinni sem gæfi nægan slaka í bili sem þessi hengingaról okkar skuldugra miðist við.

Um erfiða ónáttúru nafnlausra manna

Það sem ber að óttast mest í allri opinberri umræðu, og ég hef sannarlega fengið að kenna á, enda ekki saklaus með öllu í því að hafa stundum talað harkalega um nafngreinda menn, er tilraun þeirra sem telja sig handhafa sannleikans ein a til þöggunar þeirra sem þeim eru ósammála. 

Furðumargir skrifa þannig á vefinn undir dulnefni og nota þá einatt tækifærið til þess að segja öðrum sem undir nafni skrifa að halda kjafti. Þetta gera þeir með um leið og þeir skella undir hótunum og dylgjum, oftast það rakalausum og óbotnandi þvættingi að engin leið er að svara slíku.

Verst er þessi ónáttúra og ofboðslegust þegar menn voga sér að tjá sig um málefni sem stjórnast meira af möndlungi heilans en framheilanum. Öll ástríða stjórnast af möndlungnum, sem miðlar ótta og árásargirni, og hann kemur af stað tárum. Almenn þekking okkar á heilastarfsemi segir að tilfinningar urðu til á undan skynseminni. Ég óttast að margir af þeim einkennilegu sérvitringum sem tjá sig undir dulnefni séu á öðru menningarstigi en almenningur á Íslandi. Þeir séu ófærir um að taka til skynsemi sinnar þegar ræða á mál eins og kvótakerfið, hvort ræða eigi við ESB eða skoða hvort allir hafi nú staðið sig með sóma í aðdraganda bankahrunsins.

Til að fyrirbyggja allan misskilning þá er rétt að taka það fram strax að ég er enginn talsmaður Evrópusambandsaðildar. Ég hef hins vegar mikinn áhuga á að um mögulega aðild fari fram lýðræðisleg og fordómalaus umræða. Til þess að sú umræða geti farið fram þarf að komast að því með formlegum hætti hvaða kjör bjóðast.

Þá hafa stigið fram þeir sem alls ekki treysta þjóðinni til þess að taka slíka ákvörðun og  hef ég bent á að slíkt sé fasískur hugsunarháttur. Til að erfiðara sé að snúa út úr þessum orðum mínum læt ég fylgja með skilgreiningu á fasisma en þeir boða öfgafulla þjóðernishyggju og lofsama rétt ríkisins til þess að stjórna nánast öllum þáttum mannlegs samfélags. Ríkisvaldið hefur í þeirra augum algjört vald yfir þegnunum en takmarkast hvorki af lögum né mannréttindum. Þeir líta á þjóðríkið sem eina órofa heild sem hverjum einstaklingi beri að beygja sig undir og þjóna. Mannréttindi eru fyrir borð borin, sé það talið til hagsbóta fyrir ríkisheildina. Fasistar höfða til einingar þjóðarinnar sem þeir vilja sameina gegn meintum óvinum ríkisins. Með öðrum orðum verður ríkið sjálft æðsta takmark mannlegs samfélags.

Slíkir skrifa undir nafnleynd á vefinn og eru skilgetin afkvæmi einhverra sem titluðu sig á árum áður í Velvakanda “húsmóður í vesturbænum” og “heimilisföður” og þegar það hentaði “þriggja barna móður”. Þeir eru þeirrar náttúru að aðalatriði hvers máls sem þeir tjá sig um virðast hverfa með öllu og möndlungur heilans taka yfir allar rökhugsun.

Nafnleysingjarnir tilheyra hópi sem hópi fólks sem hefur tilhneigingu til þess að fela sig bakvið önnur nöfn og annan status en það hefur sjálft; til að mynda er algengt að fólk sem þjáist af sadisma og öðrum erfiðum ónáttúrum reyni að villa á sér heimildir.

Þetta gera þeir í krafti þess að þeir hafi höndlað hinn eina sannleik og að þann sannleik skuli taka fram yfir heilbrigða skynsemi eftir lagaboði rétttrúnaðar síns. Með því hafa þeir kastað á glæ öllum rétti til þess að ganga fram í þjóðfélagsumræðu enda eru þeir með þessu að neita náttúrulegum rétti manna í frjálsu landi til þess að láta í ljós hugsanir sínar.

En ótti minn snýr að því að þeir einstaklingar sem tjá sig með afdráttarlausum hætti um umdeildar skoðanir þurfa nú að sitja undir því að fá yfir sig slíka forarvilpu af óhróðri, lygum, og óbotnandi þvættingi að engin leið er að svara slíku. Þannig má nefna að á Eyjunni má finna slíkar mannorðsmeiðingar að undrun sætir og allt að sjálfsögðu undir nafnleynd. Á þeim vef má sjá ágæta blaðamenn eins og Egil Helgason og Agnesi Bragadóttur, sem hvort tjáir sína afdráttaalausu og umdeildu skoðun í sínum miðli og undir nafni,  vera talin vera geðbiluð og drykkjusjúk, óheiðarleg, skrifa eftir annarlegum hvötum og stunda blaðamennsku af síðustu sort. Það að slíkt skuli fá að viðgangast er aftur slík atlaga að málfrelsi að engan veginn er hægt að láta óátalið.

Af hverju lætur Eyjan slíkt viðgangast? Skilja menn ekki að þetta kemur í veg fyrir að menn tjá skoðanir sínar opinberlega?

Glæpurinn gegn Íslandi

Einhver óskaplegustu rangindi sem unnin hafa verið gegn Íslenskri þjóð á undanförnum árum er sú ákvörðun að gefa fáeinum mönnum nýtingarréttinn á fiskinum í sjónum og jafnframt heimild til þess að veðsetja hann og selja öðrum.

Nú hefur þeim sem eignast hafa veiðirétt íslendinga, tekist að veðsetja hann svo rosalega að engin von er til þess að nokkru sinni verði endurgreitt. Hér erum við að tala um skuldasöfnun sem er langt yfir 500 milljarða, líklega á bilinu 600 til 900 milljarðar. Þetta er margföld upphæð þess sem greinin þénar árlega  og mér sýnist að þar með sé skuldsetningin 13 föld EBITA greinarinnar. Ef við segjum að talan standi í 600 milljörðum og á 5% vöxtum þá er árleg vaxtagreiðsla, án þess að greitt sé inn á lán, 30 milljarðar.  Þessa vaxtabyrði getur sjávarútvegurinn engan veginn borið, hvað þá að greiða inn á höfuðstólinn.

Þessar vaxtaberandi skuldir eru næstum allar í erlendum gjaldeyri. Því má segja að öll renta af íslenskum sjávarútvegi fari til útlanda. Þetta er líkt og að við séum leiguliðar hinna erlendu eigenda skuldanna.

Þegar stofnað var til skuldanna var verið að veðsetja nýtingarrétt sem menn fengu gefins. Peningarnir voru að langmestu leyti teknir út úr greininni og fluttir úr landi eða notaðir til veðmála í Kauphöllinni.

Staðan er því þannig að allur arður af sjávarauðlindinni lekur úr landi til eigenda skuldanna. Ekkert verður eftir til fjárfestinga á Íslandi.

Þegar skoðaðar eru tölur um fjárframlög til stjórnmálaflokka vekur nokkra athygli framlög margra stærstu sjávarútvegsfyrirtækja landsins. Mörg þeirra styrkja einungis Sjálfstæðisflokkinn, en þó nokkur bæði Sjálfstæðisflokkinn og Framsókn. Þannig er þeim flokkum sem komu á þessu kerfi launað og þeir hvattir áfram í að berjast fyrir óbreyttu kerfi.

Þeir sem smíðuðu kerfið og komu því á munu ekki vinna að þeim breytingum sem nauðsynlegar eru. Sérstaklega ekki þegar sægreifar dæla fjármunum í kosningasjóði þeirra.

Þetta er ágætt að hafa í huga ef ætlunin er að  ná kvótanum úr höndum erlendra skuldareigenda og úthluta  aftur á réttlátrari hátt með sjálfbæra nýtingu að leiðarljósi. Við hljótum þá að krefjast þess að hámarkaður verði arðurinn af auðlindinni. Það verður ekki gert með verksmiðjuskipum og bræðsluveiðum.

Við verðum að innkalla aflaheimildir og gæta jafnræðis við úthlutunina um leið og kappkostað verður að styrkja stöðu minni sjávarbyggða og byggja þar upp vissan lágmarksafnotarétt, frumburðarrétt viðkomandi strandsvæða.

 

Öfugmælanáttúra

Einn furðulegur og lífsseigur  misskilningur hefur náð að sá sér í gljúpa íslenska heila: Að enginn geti lifað mannsæmandi lífi í þessu landi nema þjóðin sé gerð að verkamönnum erlendra stórfyrirtækja.  Ekki hefur þó verið sýnt fram á að það fé sem flýtur til ríkissjóðs frá erlendum stóriðjufyrirtækjum sé meiriháttar búbót og þjóðartekjur okkar af álbræðslunni eru ekki aðrar en daglaun verkamanna sem þar vinna. Samkvæmt nýlegum tölum vinna 1385 manns í álverum eða 0,8% vinnandi manna á Íslandi árið 2008.

Sú speki að stóriðja sé málið og að mannlíf á Íslandi þrífist ekki án hennar er því talsvert fjarri öllum sannleik, meira að segja hálfsannleik þeirra sem eru í stanslausu stríði gegn náttúru Íslands. Eða hver getur haldið því fram að lífsskilyrði séu betri og hagur manna þar sem stóriðjuverkalýður býr, heldur en annars staðar þar sem menn eru stóriðjulausir?

Nú berast fréttir um verulega erfiðleika í rekstri Landsvirkjunar sem skuldar rúmlega milljón á hvert mannsbarn á Íslandi.  Tap á rekstri Landsvirkjunar í fyrra nam 40 milljörðum. Stjórnendur Landsvirkjunar segjast ráða við allar afborganir og rekstrarkostnað fyrirtækisins út árið 2010, þó svo enginn aðgangur verði að nýju lánsfé á þessum tíma. Við verðum að vona að það sé satt því nægir eru erfiðleikarnir fyrir.

Þannig liggur það fyrir að undir stóriðju höfum við látið landið okkar og selt frá okkur orkuna undir kostnaðarverði. Við höfum samtímis skuldsett okkur stórkostlega og erum í raun í fjárhagslegri gíslingu eigenda skuldanna. Eigið fé Landsvirkjunar brennur því upp á meðan stjórnendur fyrirtækisins bíða milli vonar og ótta um hvort lánalínur opnist á ný áður en greiðslufall verður.

Hversu margar greinar þarf að skrifa og hversu marga hagfræðiútreiknina að sýna til að sannfæra menn um að það var meðal annars stóriðjustefnan sem kom okkur á botninn?

Þessum hugsunarhætti lýsti Halldór Laxness í greininni Hernaðurinn gegn landinu ritaðri á jólum 1970: 

Við erum rökheldir Íslendingar og ef við höfum byrjað að trúa einhverri vitleysu höngum við fastir í henni til eilífðarnóns.  Við höfum leyfi til að fara með Ísland eins og við viljum.

Gagnvart almenningi á Íslandi felur svarið í sér að nú höfum við unnið þau verk fyrir fé ykkar skattþegnanna, að þið tapið því öllu-nema að við fáum meira fé til að halda áfram!

Ég man ekki glöggt hvað röksemdafærsla af þessu tagi heitir á íslensku, kannski fjárkúgun eða fépynd; á ensku blackmail.

Mikið vildi ég að Hannes Hólmsteinn hefði nú logið þessari grein uppá sig, eins og öðrum texta sama höfundar,  og vinir hans í kjölfarið skellt textanum inn í stefnuskránna.

Vald orðsins

Nú örstuttu fyrir kosningar var mér falinn sá trúnaður af hálfu flokks míns að vera fulltrúi, já nokkurs konar sendiherra mannúðarstefnu  vinstri manna á Íslandi, í húsi Jóns Sigurðssonar í Kaupmannahöfn. Ég fór sem sagt á pólitískan fund með frambjóðendum annara flokka. Þetta var mikill heiður, þó nokkuð fyrirvaralaus væri, og ég reyndi eftir megni að berja jöfnum höndum á pólitískum andstæðingum og draga þá aftur í land svo þeir druknuðu nú ekki við afsakanir fyrir afglöpum sínum. Í lok fundar kom ein fyrirspurn úr sal sem situr nokkuð í mér, en sú fyrirspurn varðaði þá ákvörðun hæstvirts menntamálaráðherra að vilja fjölga þeim mánuðum sem listamenn mættu vera á launum hjá ríkinu við listsköpun. Þetta var nokkur fjölgun mánaða þó upphæð launanna hafi ekki hækkað neitt í fjölda ára.  En sem sagt þessi fundarmaður fann að því að á tímum samdráttar skyldu menn fara þessa leið að bæta í við afæturnar. Þegar svona fyrirspurn berst þá er maður eiginlega kjaftstopp og auðvitað engin von til þess að tvöfaldur skammtur af framsóknarflokki sem með mér sat við borðið né einfaldur sjálfstæðismaður gætu svarað þessari spurningu svo ég reyndi að vinna mér tíma meðan ég náði mér af hinni óskiljanlegu spurningu, sem var sama eðlis og þegar börn spyrja af hverju menn drekka vatn við þorsta, þá sagði ég frá liststarfsemi minni sem stunduð er samhliða kosningabaráttunni. Í nokkur ár hafi ég átt fyrirtæki sem heitið hafi Enron, en heiti í dag Nýja Ísland. Þetta fyrirtæki starfi að listsköpun, nefnilega að því að setja upp gamanleikinn Við borgum ekki! í Borgarleikhúsinu nú í júní. Þar fékk ég smá hlátur í sal sem gaf mér svo augnarblik sem dugði til að minna á að mikil væru hagræn áhrif listsköpunar og að sú sköpun sparaði reyndar gjaldeyri því minna þyrfti þá að flytja inn af amerísku pissi sem bergja mætti af við menningarþorsta.

Tóku menn svo upp léttara hjal og ræddu hin stórskemmtilegu evrópumál og vaxtastig á Íslandi.

En spurningin yfirgaf mig ekki því hún var mér svo óskiljanleg í eðli sínu, þ.e. að listamenn þurfi sífellt að vera að réttlæta sig á sama tíma og t.d. sjálfstæðis-, framsóknar og samfylkingarmenn þurfa ekki að segja annað um það þegar stjórnmálaflokkar þeirra  fara í mútur að það sé eðlileg leið til þroska.

Ég fór svo að velta því fyrir mér hvort þjóðfélag okkar væri kannski svo mjölbrotið og óstarfhæft sökum efnahgaslegra hallæra, hörmunga og annara pólitískra stórslysa að siðbreytni og mannlíf allt væri komið í öngþveiti. Í algerri neyð hætta öll menningarverðmæti í víðri merkingu að skipta máli. Maður í eldsvoða er allt í einu hættur að hugsa um menningu og listir, hann prísar sig sælan ef hann getur bjargað einhverju af fátæklegum eigum sínum, þó ekki sé annað en skörungurinn auk líftórunnar. Væri þetta sem sagt staðan á Íslandi 2009, að ekki væri hægt að gefa nokkrum listamönnum frið til þess að yrkja nokkur ljóð og skrifa sögur um leið og öðrum væri gefið næði til þess að mála mynd og æfa leikrit?

Svo áttaði ég mig á þvi, svona eins og þegar af manni er létt þungri möru. Þessi hugsunarháttur sem rak spurninguna áfram uppúr kokinu á rauðbirkna jakkafatamanninum, var síðasta org frjálshyggjumanna sem óttast ekkert heitara en listamenn sem þeir geta ekki keypt sjálfir og séu þar með frjálsir að því að gera það sem hugur þeirra stendur til: Að búa til list. Þessir andlegu bræður í frjálsshyggjunni eru fullnuma í stjórnmálaskóla Hannesar Hólmsteins, en algerlega án fagurfræðilegrar hugsunar þó þeir geti stundum tárast  eftir rauðvínsdrykkju með meistaranum og þá fyrst og fremst af brjóstsviða.

Á Íslandi hefur verið krökkt af skáldum frá landnámi og við íslenskir höfðum vit á, a.m.k. þar til Chicago-skólinn í hagfræði fékk sinn fulltrúa ráðinn við Hagfræðideild Háskóla Íslands, að tryggja þeim lifibrauð og frið. Þetta voru okkar helgu menn og sættu þeir að vísu sömu kjörum og aðrir landsmenn í því að svelta þegar við sultum og fá að borða þegar það var hægt. Okkar bestu skáldum var fengin virðulegust embætti sem völ var á innan stjórnkerfisins sem þó var ekki burðugt.  Verk þeirra geta læsir enn lesið á bókum, en minna fer fyrir upplýsingum um burgeisa og stórkaupmenn og valdsmenn.  Ég held meira að segja að flestar siðaðar menningaþjóðir hafi áttað sig á því að sjálfsmynd þjóða er mótuð af listamönnum þjóðarinnar og sagan of til helminga sögð um listamenn og stjórnmálamenn hvar aðrir skapa yfirleitt fegurð á meðan hinir búa til glundroða.

Það er einhvern veginn þannig að flestum finnst áhugaverðara að skoða fallegt málverk en dósaverksmiðju. Eins finnst mörgum, sem smekk hafa á, það mikilvægara að skrifaðar séu bækur á íslensku en keyptar séu fleiri seríur af 24 eða Desperate Housewives.

Ég vil því af mínum vanmætti bjóða fram krafta mína til þess að verja þessa ákvörðun ráðherra og þá stefnu VG að mikilvægt sé að halda hér uppi öflugri menningarstarfsemi á Íslandi þó við verðum kannski ögn fátæk um sinn vegna fjárglæframannanna sem gista munu á stækkaðri Kvíabryggju í nýjum rúmum í boði Sjálfstæðisflokksins.  Það hefur nefnilega verið harður róður valdsmönnum að koma fram vondum málum samsveitis við fátæka menn sem hafa orðið á valdi sínu. Því finnst mér skynsamlegt að við púkkum undir listamenn sem líklega geta sparað okkur margar krukkur af Prozac og Zoloft. Kannski geta listamennirnir veitt okkur nokkuð stolt yfir því að við skulum enn vera íslensk og eiga menningarsögu sem stendur styrkum fótum í skinnhandritum sem skrifuð voru af fátækum mönnum sem bjuggu með kúm sínum í holum í jörðinni fyrir 800 árum.

Fortölur og Tortúla

Ég leyfi mér að efast um að auðmenn sem komið hafa peningum sínum til Tortúlu muni með fortölum færa þá aftur inn í íslenskt hagkerfi. Sérstaklega vegna þess að þá gætu þeir átt á hættu að þurfa að útskýra tilvist auðsins og jafnvel gera hlut sem þeim er viðbjóðslegri en aðrir hlutir: Taka þátt í að halda hér uppi velferðarkerfi. Sumir þessara auðmanna eru meira að segja svo forhertir að þeir neita vitneskju um félög í þessum skattaskjólum þó hægt sé að finna tengslin á 5 mínútum á netinu. Samt er fortöluleiðin eina leiðin sem stjórnvöldum og eftirlitsstofnunum dettur í hug að beita.Kannski er ástæðan sú formyrkvun siðferðis sem birtist í því að banki allra landsmanna, Landsbankinn, sem datt aftur í fang okkar með skuldum sem okkur dugir ekki starfsævin til að greiða, skuli bjóða leiðsögn í hvernig komast megi undan því að greiða hér skatta.Kannski er skilningur minn og hugarfar eitthvað brenglað, en mér finnst þetta tilboð ríkisbankans til auðmanna, því hér er sannarlega ekki verið að tala til okkar sem erum venjulegir launþegar,  vera algerlega út úr öllu korti (http://www.landsbanki.is/fyrirtaekjathjonusta/eignastyring/skattaradgjof/): 

Skattaráðgjöf er hluti af þjónustu Landsbankans

Þar sem skattlagning tekna og eigna hefur áhrif á ávöxtun fjármuna, auk þess sem skynsamlegt er að sýna fyrirhyggju í skattamálum, er skattaráðgjöf hluti af sérbankaþjónustu Landsbankans. Sem dæmi má nefna að mismunandi reglur gilda um skattlagningu söluhagnaðar eftir því um hvaða eignir er að ræða, t.d. fyrnanlegar eignir eða hlutabréf og eftir því hver skattaðilinn er, þ.e. einstaklingur utan rekstrar, einstaklingur í rekstri, einkahlutafélag eða sameignarfélag. Einnig gilda sérstakar reglur um frestun eða dreifingu söluhagnaðar sem vert er að skoða. Aðilar geta lágmarkað skattlagningu innan marka skattalaga með réttri ráðgjöf í þessu tilliti.

Skattaráðgjöf vegna fjárfestinga erlendis

Mikilvægt er að huga vel að skattlagningu áður en ráðist er í fjárfestingar erlendis og getur það skipt miklu að rétt sé að verki staðið með tilliti til eignarhaldsfélaga og staðsetningar þeirra, auk þess sem kanna þarf hvort í gildi séu tvísköttunarsamningar og hvert efni þeirra er.

Það var nefnilega svona sem unnið var inni í bönkunum. Þeir sem áttu pening fengu aðstoð og ráðgjöf við að koma þeim undan skatti. Inni í bönkunum voru sérfræðingar í að finna réttu staðsetninguna fyrir eignarhaldsfélögin og  auka flækjustigið svo erfiðara væri að henda reiður á eignarhaldinu og koma peningunum út úr íslensku hagkerfi. Til þessa nutu  þeir aðstoðar og ráðgjafar stærstu endurskoðunarfyrirtækja landsins sem nú eru önnum kafin við endurskipulagningu þrotabúsins.

Mér er alveg sama hvað menn kjósa að kalla þessa ráðgjöf og hversu miklar réttlætingar veitendur hennar reyna að finna. Niðurstaðan er klár í mínum huga: Það er búið að taka stórkostlega fjármuni innan úr öllu hagkerfinu á Íslandi og skilja eftir skuldir. Einhvers staðar  eru þessir fjármunir.  Þeir hafa ekki allir tapast við kaup á tuskubúðum í London eða gleðikonum á Flórída.

Að gefa það sem maður á ekki

Það hefur aldrei þótt góður siður að gefa eitthvað sem maður á ekki og senda svo öðrum reikninginn.  Þetta virðist þó vera grunn hugmynd margra hugmyndafræðinga sem skjótast fram með tillögur í efnahagsmálum. Hér á ég við tillögur um skuldaafslátt eða afskriftir af höfuðstóli lána.

Á hinn bóginn er við flókið vandamál að eiga sem birtist í því að höfuðstóllinn hefur hækkað gríðarlega vegna verðbólgu og lækkunar krónunnar á sama tíma og tekjur hafa minnkað, annað hvort vegna lægri launa eða atvinnuleysis. Við stöndum því frammi fyrir þeirri staðreynd að þau lán sem alla jafna hafa verið lána öruggust á Íslandi, húsnæðislán, eru allt í einu orðin þannig að lántakendur geta ekki greitt afborganir og að höfuðstóllinn er að síga upp fyrir verðmæti fasteignarinnar. Um bílalánin verður ekki rætt sérstaklega hér, en þau eru einnig stór hluti vanda margra.

Við erum líka að líta til þess að engin leið er til þess fyrir skuldara að koma sér út úr skuldum með að selja eignir. Ástæða þess er verðfall og frosinn markaður fyrir fasteignir og bíla.

Þessi vandi verður þó ekki leystur með því að gefa það sem við eigum ekki og fara á yfirdrátt sem börn okkar myndu greiða.

Húsnæðislán hafa verið fjármögnuð með sölu skuldabréfa. Þannig hafa bankar og Íbúðalánasjóður selt þessi bréf og kaupendurnir eiga því kröfurnar með veði í fatseigninni. Nú meta margir eigendur að þessum kröfum svo að talsverð afföll geti orðið af kröfunum vegna hins hrikalega efnahagsástands sem uppi er á Íslandi. Þeir hafa því afskrifað þessar kröfur að hluta í bókum sínum svo bækurnar sýni með raunsönnum hætti stöðuna. Það er þó ekki þar með sagt að skuldurunum hafi verið gefið eftir þetta hlutfall, þarna er einungis verið að gera ráð fyrir afföllum.

Við þessa stöðu hafa margir grunnhyggnir hagfræðingar, sem sumir skilja ekki skuldabréfa- og fasteignaviðskipti, talið að tækifæri fælist í því að gefa skuldaafslátt eða afslátt m.v. ákv. krónutölu. Þetta er næstum jafn galin hugmynd og að Hannes Hólmsteinn hafi fengið hana. Ástæðan er sú að ef ríkið gefur upp á sitt einsdæmi afslátt af kröfu sem það á ekki hefur ríkið samtímis kallað yfir sig kröfu frá skuldareigandanum.

Ef ríkið vill hins vegar færa okkur t.d. nokkrar millur á kjaft sí svona þá er það sama uppi á teningnum. Við værum að taka þær millur á sívaxandi yfirdrátt okkar hjá umheiminum og reikningurinn fer beint til barna okkar. Þessir peningar eru að minnsta kosti ekki til í ríkisssjóði.

Með því að ráðstafa framtíðarfjármunum með þessum hætti erum við bara að henda peningum inn á höfuðstól lána og friða eigendur skuldanna. Einhverjum skuldugra verður því miður ekki bjargað.

Ég legg frekar til að alvarlega verði skoðaður kostnaður við leiðréttingu vísitöluviðmiðunar, enda er alveg galið að miða verðbólgu skulda okkar við neyslu áranna 2005-7 þegar neyslan var í botni.

Ég legg jafnframt til að allur forgangur aðgerða í efnahagsmálum miði að því að auka atvinnu svo tryggja megi að hagkerfið botnfrjósi ekki og besta fólkið okkar flýi land.

Það eru 15-20.000 einstaklingar sem þrá fátt heitara en að vakna til vinnu svo þeir geti staðið í skilum hér eftir sem hingað til.